OSSETE

ИРОН

La langue ossète est parlée dans le Caucase, plus précisément dans la république d'Ossétie-du-Nord-Alanie, membre de la Fédération de Russie, et dans la république d'Ossétie du Sud, qui s'est déclarée indépendante de la Géorgie. Langue officielle dans ces deux républiques, l'ossète, qui s'écrit à l'aide de l'alphabet cyrillique, appartient au groupe nord-oriental de la branche iranienne de la famille indo-européenne et possède deux dialectes principaux: le digor et surtout l'iron qui, depuis le 18ème siècle, prit de l'importance pour former la langue littéraire. En raison du contexte géographique, la langue fut fortement influencée par les langues caucasiennes proprement dites (nommées caucasiques par les linguistes).

ALPHABET CYRILLIQUE OSSETE

А   Ӕ   Б   В   Г   ГЪ   Д   ДЖ   ДЗ

Е   Ё   Ж   З   И   Й   К   КЪ   Л   М  

Н   О   П   ПЪ   Р   С   Т   ТЪ   У  Ф  

Х   ХЪ   Ц   ЦЪ  Ч  ЧЪ  Ш  Щ  Ъ  Ы

Ь   Э   Ю   Я

LES NOMBRES

L'ossète possède deux systèmes numéraux, l'un de type décimal calqué sur les langues iraniennes, et l'autre de type vigésimal (base 20) plutôt employé à l'oral et d'origine caucasienne. A noter que le nombre 1000 est issu du turc.

1           иу
2           дыууӕ
3           ӕртӕ
4           цыппар
5           фондз
6           ӕхсӕз
7           авд
8           аст
9           фараст
10         дӕс


11          иуӕндӕс
12         дыууaдӕс
13         ӕртындӕс
14         цыппӕрдӕс
15         фынддӕс
16         ӕхсӕрдӕс
17         ӕвддӕс
18         ӕстдӕс
19         нудӕс


20        ссӕдз, дыууын
21         ӕссӕдз иу, дыууын иу, иу ӕмӕ ссӕдз  (1+20)
30        ӕртын, дӕс ӕмӕ ссӕдз  (10+20)
31         ӕртын иу, иуӕндӕс ӕмӕ ссӕдз   (11+20)
40        цыппoр, дыууиссӕдз  (2 vingtaines)
41         цыппoр иу, иу ӕмӕ дыууиссӕдз  (1+2 vingtaines)
50        фӕндзай, дӕс ӕмӕ дыууиссӕдзы  (10+2 vingtaines)
51         фӕндзай иу, иуӕндӕс ӕмӕ дыууиссӕдзы  (11+2 vingtaines)
60        ӕхсай, ӕртиссӕдз  (3 vingtaines)
61         ӕхсай иу, иу ӕмӕ ӕртиссӕдзы  (1+3 vingtaines)
70        ӕвдай, дӕс ӕмӕ ӕртиссӕдз  (10+3 vingtaines)
71         ӕвдай иу, иуӕндӕс ӕмӕ ӕртиссӕдзы  (11+3 vingtaines)
80        ӕстай, цыппарыссӕдзы  (4 vingtaines)
81         ӕстай иу, иу ӕмӕ цыппарыссӕдзы  (1+4 vingtaines)
90        нӕуӕдз, дӕс ӕмӕ цыппарыссӕдзы  (10+4 vingtaines)
91         нӕуӕдз иу, иуӕндӕс ӕмӕ цыппарыссӕдзы  (11+4 vingtaines)
100      сӕдӕ, фондзыссӕдзы  (5 vingtaines)
1000   мин, ӕрдзӕ

 LE TEMPS

 LA DIVISION DU TEMPS

matin   райсом
midi   ӕмбисбон
soir   изӕр
nuit   ӕхсӕв

jour   бон
semaine   къуыри
mois   мӕй
année   аз

minute   минут
heure   сахат

hier   знон
aujourd'hui   абон
demain   райсом



LES JOURS DE LA SEMAINE

lundi   къуырисӕр
mardi   дыццӕг
mercredi   ӕртыццӕг
jeudi   цыппӕрӕм
vendredi   майрӕмбон
samedi   сабат
dimanche   хуыцаубон



LES MOIS DE L'ANNEE

janvier   январь, тъӕнджы мӕй
février   февраль, ӕртхъирӕны мӕй
mars   мартъи, тӕргӕйтты мӕй
avril   апрель, хуымгӕнӕны мӕй
mai   май, зӕрдӕвӕрӕны мӕй
juin   июнь, хурхӕтӕны мӕй
juillet   июль, сусӕны мӕй
août   август, майрӕмы мӕй
septembre   сентябрь, рухӕны мӕй
octobre   октябрь, кӕфты мӕй
novembre   ноябрь, джеоргуыбайы мӕй
décembre   декабрь, цыппурсы мӕй


Remarque:  Les noms des jours de la semaine font référence pour certains aux nombres. Quant aux mois de l'année, la langue utilise officiellement les noms russes bien que les termes traditionnels soient encore conservés.

LE CORPS HUMAIN

artère  артери, тугдадзин
barbe  зачъе, боцъо
bouche  дзых, ком
bras  цонг
cerveau   магъз
cheveu  хъуын, ӕрду
cheville   фадхъул
cil   цӕстыхау
coeur  зӕрдӕ
colonne vertébrale   астӕуыстӕг, рагъыстӕг
corps   буар, буаргъӕд
côte  фӕрск
cou  хъуыр
coude  рӕмбын
crâne  сӕрыкъуыдыр, сӕргӕхц
cuisse  агъд
dent  дӕндаг
doigt  ӕнгуылдз
dos  фӕсонтӕ
épaule  уӕхск
estomac  ахсӕн
fesse  фаз, лӕбӕз
foie  игӕр
front  ных
genou  уӕраг, зоныг
gorge  хъуыр
hanche  агъд
intestin  тъанг
jambe   къах
joue  рус, уадул
langue   ӕвзаг
larme  цӕссыгтӕ
lèvre  был
mâchoire  ӕфсӕр
main   къух, арм
menton   роцъо
moustache   рихи
muscle   хӕцъӕф
narine   фындзыхуынкъ
nerf   нерв
nez   фындз
nombril   бикъ
nuque   къӕбут
oeil   цӕст
ongle   ных
oreille   хъус
orteil   къахкъух
os   стӕг
paupière  уӕлтъыфал (supérieure), дӕлтъыфал(inférieure)                                      
peau   царм
pied   къах
poignet   цонджыхъул
poing   тымбылкъух
poitrine   риу
pouce   хистӕр ӕнгуылдз
pouls   пульс
poumon   рӕуӕг
rein   уырг
ride   ӕнцъылд, ӕмпылд
salive   сӕт, комыдон
sang   туг
sein   риу, дзидзи
sourcil   ӕрфыг
squelette   стӕгдар
sueur   хид
talon  зӕвӕт
tête   сӕр
veine   венӕ
ventre   гуыбын
visage  цӕсгом

LES ANIMAUX

animal   цӕрӕгой, фос (domestique)
abeille   мыдыбындз
agneau   уӕрыкк
aigle   цӕргӕс
âne   хӕрӕг
araignée   хӕлуарӕг
autruche   страус
baleine   кит
canard   бабыз
cerf   саг
chameau   теуа
chat   гӕды
cheval   бӕх
chèvre   сӕгъ
chien   куыдз
cochon   хуы
coq   уасӕг
crabe   краб
crapaud   галхӕфс
crocodile   крокодил, кӕфхъуындар
dauphin   дельфин
écureuil   ӕхсӕрӕг
éléphant   пыл
escargot   сӕтӕлӕг
fourmi   мӕлдзыг
girafe   жираф
gorille   гориллӕ
grenouille   хӕфс
guêpe   дыдынбындз
hérisson   уызын
hibou   уыг
hippopotame   бегемот
hirondelle   зӕрватыкк
insecte   уырынгон
kangourou   кенгуру
lapin   кролик
léopard   леопард, фыранк
lézard   мӕкъулӕг (gris), гӕккуыри (vert)
libellule   цъырцъыраг
lièvre   тӕрхъус
lion   домбай
loup   бирӕгъ
mouche   бындз
moustique   къогъо
mouton   фыс
oie   хъаз
oiseau   цъиу, маргъ
ours   арс
panthère   пантерӕ
papillon   гӕлӕбу
perroquet   тути, попугай
phoque   тюлень
pigeon   ӕхсинӕг (sauvage), бӕлон (domestique)
poisson   кӕсаг
poule   карк
puce   ӕхсӕнкъ
rat   уыры
renard   рувас
requin   акулӕ
rhinocéros   сыкъафындз
sangsue   цъулбер
sauterelle   цъырцъыраг
serpent   калм
singe   маймули
souris   мыст
taupe   куырм уыры
taureau   гал, богъ
tigre   тигр
tortue   уӕртджын хӕфс
vache   хъуг
veau   рӕуӕд, род
zèbre   хъулӕттӕ бӕх, зебрӕ

LA TERRE ET LE MONDE

LA NATURE

 air   уӕлдӕф
arbre   бӕлас
argent   ӕвзист
bois   хъӕдӕрмӕг
branche   къалиу
brouillard   мигъ
chaleur   хъарм, хъармад
ciel   арв
côte   был
couleur   хуыз
désert   ӕдзӕрӕг ран
eau   дон
éclair   арвӕрттывд
étoile   стъалы
fer   ӕфсӕн, ӕфсӕйнаг
feu   зынг, арт
feuille   сыф
fleur   дидинӕг
fleuve   фурд, дон (rivière)
forêt   хъӕд
froid   уазал
fumée   фӕздӕг
glace   их
herbe   кӕрдӕг
île   сакъадах
inondation   донивылд
lac   цад
lumière   рухс
lune   мӕй
mer   денджыз
monde   дуне
montagne   хох
neige   мит
nuage   мигъ
ombre   аууон, хураууон
or   сыгъзӕрин
papier   гӕххӕтт
pierre   дур
plante   зайӕгой
pluie   къӕвда, уарын
poussière   рыг
racine   уидаг
rocher   къӕдзӕх
sable   змис
soleil   хур
tempête   уад, тымыгъ
Terre   Зӕхх
terre   мӕр
vent   дымгӕ
verre   авг


LES COULEURS

blanc   урс
bleu   цъӕх
jaune   бур
noir   сау
rouge   сырх
vert   цъӕх


LES POINTS CARDINAUX

nord   цӕгат
sud   хуссар
est   скӕсӕн
ouest   ныгуылӕн


LES SAISONS

printemps   уалдзӕг
été   сӕрд
automne   фӕззӕг
hiver   зымӕг