ABKHAZE

АҦСШӘА 

Située au bord de la mer Noire dans le nord-ouest du Caucase, la république d'Abkhazie dépendait administrativement, jusqu'à une date récente, de la Géorgie. La langue abkhaze, membre de la famille abkhazo-adyghéenne des langues caucasiennes, emploie une variante de l'alphabet cyrillique russe composée de 56 lettres en raison de la richesse de ses consonnes. Il existe deux dialectes principaux, l'un dans la partie occidentale qui porte le nom de Bzyp, et l'autre dans la partie orientale qui sert de langue standard, le Abzhuwa.

ALPHABET CYRILLIQUE ABKHAZE

А     Б   В   Г    Гь   Гә   Ҕ    Ҕь   Ҕә   Д   Дә

Е   Ж    Жь   Жә   З   Ӡ   Ӡә   И   К  Кь  Кә  

Қ   Қь   Қә   Ҟ   Ҟь   Ҟә   Л    М   Н   О   П  

Ҧ   Р    С    Т   Тә   Ҭ    Ҭә    У    Ф   Х    Хь  

Хә   Ҳ   Ҳә   Ц   Цә   Ҵ   Ҵә   Ч   Ҷ   Ҽ   Ҿ

Ш   Шь   Шә   Ы   Ҩ   Џ   Џь   ь   ә

REMARQUE: Dans le nouvel alphabet abkhaze, les lettres ҕ et ҧ sont remplacées par ӷ et п͉ .

LES NOMBRES

L'abkhaze utilise un système vigésimal pour compter. Ainsi, toutes les dizaines à partir de 20 se forment en référence à cette dernière (20+10, 2x20, 2x20+10, etc...).

1            акы
2            ҩба
3            хҧа
4            ҧшьба
5            хәба
6            фба
7            бжьба
8            ааба
9            жәба
10          жәаба

11           жәеиза
12          жәаҩа
13          жәаха
14          жәиҧшь
15          жәохә
16          жәаф
17          жәибжь
18          жәаа
19          зеижә

20         ҩажәа
21          ҩажәиакы                          (20+1)
30         ҩажәижәаба
31          ҩажәижәеиза                    (20+11)
40         ҩынҩажәа
41          ҩынҩажәиакы                   (2x20+1)
50         ҩынҩажәижәаба
51          ҩынҩажәижәеиза             (2x20+11)
60          хынҩажәа
61          хынҩажәиакы                   (3x20+1)
70          хынҩажәижәаба
71           хынҩажәижәеиза             (3x20+11)
80          ҧшьынҩажәа
81           ҧшьынҩажәиакы            (4x20+1)
90          ҧшьынҩажәижәаба
91           ҧшьынҩажәижәеиза      (4x20+11)
100        шәкы
1000      зқьы

LE TEMPS

LA DIVISION DU TEMPS

matin   ашьыжь
midi   шыбжьон
soir   ахәылҧаз, ахәылбыҽха
nuit   аҵх

jour   амш
semaine   амчыбжь
mois   амза
année   ашқәс

minute   аминуҭ
heure   асааҭ

hier   иацы
aujourd'hui   иахьа
demain   уаҵәы

LES JOURS DE LA SEMAINE

lundi   ашәахьа
mardi   аҩаша
mercredi   ахаша
jeudi   аҧшьаша
vendredi   ахәаша
samedi   асабша
dimanche   амҽыша

LES MOIS DE L'ANNEE

janvier   ианвар, ажьырныҳәа
février   февраль, жәабран(мза)
mars   март, хәажәкыра(мза)
avril   апрель, мшаҧы(мза)
mai   маи, алаҵара(мза)
juin   иун, рашәарамза
juillet   иуль, ҧхынгәы
août   август, нанҳәа(мза)
septembre   сентиабр, цәыббра(мза)
octobre   октиабр, жьҭаара(мза)
novembre   ноиабр, абҵара(мза)
décembre   декабр, ҧхынҷкәын

Remarque:  L'abkhaze utilise les noms d'origine russe ainsi que les noms locaux pour désigner les mois de l'année.

LE CORPS HUMAIN

artère   адаҧшь
barbe   ажакьа, аҧаҵа
bouche   аҿы
bras   амахәар
cerveau   ахшыбаҩ
cheveu   ахахәы
cheville   ашьаҳәырӡыӡ
cil   алахәыц
coeur   агәы
colonne vertébrale   абҕашшара
corps   ацәеижь
côte   аваҵыс
cou   ахәда
coude   амашьхәылҵ
crâne   ахыбаҩ
cuisse   атәҕәы
dent   ахаҧыц
doigt   анацәа
dos   азқәа, абҕа
épaule   ажәҩа
estomac   аца
fesse   атәарҭачыра
foie   агәаҵәа
front   алахь
genou   ашьамхы
gorge   ахәламшәа, аҟарҟы
hanche   ауаҭәа
intestin   акьатеи
jambe   ашьапы
joue   аӡамҩа
langue   абз
larme   алаҕырӡ
lèvre   ақьышә
mâchoire   ацламҳәа
main   анапы
menton   ацламкәыгә
moustache   аҧаҵа
muscle   ажьышәа
narine   аҧынҵахырӡы
nerf   анерв
nez   аҧынҵа
nombril   аҷапан
nuque   ахәдаџьал
oeil   ала
ongle   анапхыц
oreille   алымҳа
orteil   ашьацәа
os   абаҩ
paupière   алацәа
peau   ацәа
pied   ашьапы
poignet   анапахәда, амахәҿа
poing   аҭаҷкәым
poitrine   агәышҧы
pouce   анацәаду
pouls   адеисра
poumon   арҧҳа
rein   аҷаҷа
ride   акаҷыра
salive  аҿыҵаӡ, алеижьа
sang   ашьа
sein   агәыҧҳәы
sourcil   аџьымшь
squelette   абаҩеибаркыра
sueur   аҧхӡы
talon   ашьхәа
tête   ахы
veine   ашьада, ада
ventre   амгәа
visage   аҿы, ахаҿы

LES ANIMAUX

animal   аҧстәы
abeille   ашьха
agneau   аҭсыс
aigle   ауарба
âne   аҽада
araignée   абызкаҭаҳа, абзкаҭаҳа
autruche   астраус
baleine   акит
canard   акәата
cerf   абнаҽа
chameau   амахҽ
chat   ацгәы
cheval   аҽы
chèvre   аџьма
chien   ала
cochon   аҳәа
coq   арбаҕь
crabe   (амшын)дыҕаҷиа, адыҕаҷиа
crapaud   адажә
crocodile   акрокодил
dauphin   амшынҳәа, адельфин
écureuil   аеш
éléphant   аслан
escargot   акамыршша
fourmi   ашышкамс
girafe   ажираф
gorille   агорилла
grenouille   адаҕь
guêpe   ашхырцәаҕь
hérisson   ахьаҧарч
hibou   аты
hippopotame   абегемот
hirondelle   ажәҵыс
insecte   амҵ-чымҵ
kangourou   акенгуру
lapin   ажьа
léopard   алеопард
lézard   акаркаламышә
libellule   аӡахыбаа, амаҭхса
lièvre   ажьа
lion   алым
loup   абгаду
mouche   амҵ
moustique   акәыбры
mouton   ауаса
oie   аҟыз
oiseau   аҧсаатә
ours   амшә
panthère   апантера
papillon   аҧарҧалыкь
perroquet   апарпар
phoque   аҧслы    ???
pigeon   аҳәыҳә
poisson   аҧсыӡ
poule   акәты
puce   аӡ
rat   аҳәынаҧду
renard   абгахәыҷы
requin   аҕлам
rhinocéros   аҧынҵатәыҩа
sangsue   аҵарбел
sauterelle   арҵу
serpent   амаҭ
singe   амаамын
souris   аҳәынаҧ
taupe   ацәыслампыр
taureau   ацә
tigre   абжьас
tortue   акәуа
vache   ажә
veau   аҳәыс
zèbre   аҽыҕра

LA TERRE ET LE MONDE

LA NATURE

air   аҳауа
arbre   аҵла
argent   аразны
bois   амҿымаҭәахә
branche   амахә
brouillard   анаҟәа
chaleur   аҧхара
ciel   ажәҩан
côte   амшынхықә, амшын аҧшаҳәа
couleur   аҧштәы
désert   ацәҳәыра
eau   аӡы
éclair   амацәыс, афы
étoile   аеҵәа
fer   аиха
feu   амца
feuille   абҕьы
fleur   ашәҭ
fleuve   аӡиас
forêt   абна
froid   ахьҭа, ахьшәашәара
fumée   алҩа
glace   аҵаа
herbe   аҳасакьын
île   адгьылбжьаха
inondation   аӡхыҵра
lac   аӡиа
lumière   алашара
lune   амза
mer   амшын
monde   адунеи
montagne   ашьха
neige   асы
nuage   аҧсҭҳәа
ombre   ашәшьыра
or   ахьы
papier   ақьаад
pierre   ахаҳә
plante   аҵиаа
pluie   ақәа
poussière   асаба
racine   адац
rocher   абахә, ахра, ацаҟьа
sable   аҧслымӡ
soleil   амра
tempête   аҧшацәгьа
Terre   адгьыл
terre   анышә
vent   аҧша
verre   асаркьа

LES COULEURS

blanc   ашкәакәа
bleu   аеҵәа
jaune   аҩеижь
noir   аиқәаҵәа
rouge   аҟаҧшь
vert   аеҵәа

LES POINTS CARDINAUX

nord   аҩада
sud   алада
est   амрагылара
ouest   амраҭашәара

LES SAISONS

printemps   ааҧын
été   аҧхын
automne   ҭагалан
hiver   аӡын