TCHETCHENE

НОХЧИЙН МОТТ

Située sur le versant nord du Caucase, la Tchétchènie est une république autonome qui appartient à la Fédération de Russie. Sa langue, proche de l'ingouche, partage son statut de langue officielle avec le russe dont le dialecte de Grozny, la capitale, sert de base à la langue écrite. Le tchétchène, qui appartient au groupe nakh des langues nakho-daghestanaises, possède neuf dialectes et s'écrit avec l'alphabet cyrillique bien qu'une tentative de revenir à l'écriture latine apparut en 1992. Langue littéraire depuis la Révolution russe, la présence de l'arabe, du turc et du russe se fait sentir dans son vocabulaire. Il faut enfin préciser que le tchétchène est également parlé en Jordanie, Syrie et Turquie.

ALPHABET CYRILLIQUE TCHETCHENE

А   АЬ   Б   В   Г   ГӀ   Д   Е   Ё   Ж  З  

И   Й   К   КХ   КЪ   КӀ   Л   М   Н   О 

ОЬ   П   ПӀ   Р   С   Т   ТӀ   У   УЬ   Ф  

Х   ХЬ   ХӀ   Ц   ЦӀ   Ч   ЧӀ   Ш   Щ  Ъ  

Ы   Ь   Э   Ю   ЮЬ   Я   ЯЬ   Ӏ

LES NOMBRES

Le système numéral tchétchène est de type vigésimal (base 20).

1         цхьаъ
2         шиъ
3         кхоъ
4         диъ
5         пхиъ
6         ялх
7         ворхӏ
8         бархӏ
9         исс
10       итт

11        цхьайтта
12        шийтта
13        кхойтта
14        дейтта
15        пхийтта
16        ялхитта
17        вуьрхӏитта
18        берхӏитта
19        ткъесна

20       ткъа
21        ткъе цхьаъ
30       ткъе итт
31        ткъе цхьайтта
40       шовзткъа
41        шовзткъе цхьаъ
50       шовзткъе итт
51        шовзткъе цхьайтта
60       кхузткъа
61        кхузткъе цхьаъ
70       кхузткъе итт
71        кхузткъе цхьайтта
80       дезткъа
81        дезткъе цхьаъ
90       дезткъе итт
91        дезткъе цхьайтта
100     бӏе
1000   эзар

LE TEMPS

LA DIVISION DU TEMPS

matin   ӏуьйре
midi   делкъе, делкъхан
soir   суьйре
nuit   буьйса

jour   де
semaine   кӏира
mois   бутт
année   шо

minute   минот
heure   сахьт

hier   селхана
aujourd'hui   тахана
demain   кхана

LES JOURS DE LA SEMAINE

lundi   оршот, оршотан де
mardi   шинара, шинарин де
mercredi   кхаара, кхаарин де
jeudi   еара, еарин де
vendredi   пӏераска
samedi   шот [де]
dimanche   кӏиранан де

LES MOIS DE L'ANNEE

janvier   январь
février   февраль
mars   март
avril   апрель
mai   май
juin   июнь
juillet   июль
août   август
septembre   сентябрь
octobre   октябрь
novembre   ноябрь
décembre   декабрь

Remarque:  Les noms des mois de l'année sont russes.

LE CORPS HUMAIN

artère  артери
barbe  маж
bouche  бага
bras  куьг
cerveau  хье
cheveu  месаш
cheville  хьорка, хьакхолг
cil  бӀаьрган (негӀарийн) чоьш
coeur  дог
colonne vertébrale  букъсурт
corps  дегӀ
côte  пӀенда
cou  ворта
coude  гола
crâne  туьта
cuisse  варо, гӀогӀ
dent  церг
doigt  пӀелг
dos  букъ, ги
épaule  белш
estomac  хьер, зорх
fesse  хенан маьӀиг
foie  доӀах
front  жьаж
genou  гола
gorge  къамкъарг, лаг
hanche  варе
intestin  йоьхь
jambe  ког
joue  бесни
langue  мотт
larme  бӀаьрхи
lèvre  балда
mâchoire  мочхал
main  куьг
menton  чӀениг
moustache  мекх
muscle  дилха
narine  меран Ӏуьргаш
nerf  нерв
nez  мара
nombril  цӀонга
nuque  кӀесаркӀаг
oeil  бӀаьрг
ongle  мӀара
oreille  лерг
orteil  пӀелг
os  даьӀахк
paupière  бӀаьрганегӀар
peau  цӀока
pied  ког
poignet  куьйган хьакхолг
poing  буй
poitrine  накха
pouce  нана-пӀелг
pouls  синпха
poumon  пах
rein  жим
ride  хабар, харш
salive  туй
sang  цӀий
sein  накха
sourcil  цӀоцкъам
squelette  скелет, (дегӀан) даьӀахкаш
sueur  хьацар
talon  кӀажа
tête  корта
veine   дегапха
ventre  ге, гай
visage  юьхь

LES ANIMAUX

animal   дийнат
abeille   накхармоза
agneau   ӏахар
aigle   аьрзу
âne   вир
araignée   гезг
autruche   страус
baleine   кит
canard   бад
cerf   сай
chameau   эмкал
chat   цициг
cheval   говр
chèvre   газа
chien   жӏаьла
cochon   хьакха
coq   боргӏал, нӏаьна
crabe   краб
crapaud   бецан пхьид
crocodile   саьрмик
dauphin   дельфин
écureuil   тарсал
éléphant   пийл
escargot   этмаьӏиг
fourmi   зингат
girafe   жираф
gorille   горилла
grenouille   пхьид
guêpe   зӏуга
hérisson   зу
hibou   бухӏа
hippopotame   бегемот
hirondelle   чӏегӏардиг
insecte   сагалмат
kangourou   кенгуру
lapin   кролик, пхьагал
léopard   леопард
lézard   моьлкъа
libellule   шайтӏанан дин
lièvre   пхьагал
lion   лом
loup   борз
mouche   моза
moustique   чуьрк
mouton   уьстагӏ
oie   гӏаз
oiseau   олхазар
ours   ча
panthère   пантера
papillon   полла
perroquet   тоти
phoque   тюлень
pigeon   кхокха
poisson   чӏара
poule   котам
puce   сагал
rat   мукадахка
renard   цхьогал
requin   гӏоркхма
rhinocéros   мермаӏа
sangsue   цӏубдар
sauterelle   цаьпцалг 
serpent   лаьхьа
singe   маймал
souris   дахка
taupe   боьлкъазар
taureau   сту
tigre   цӏоькъалом
tortue   уьнтӏапхьид
vache   етт
veau   эса
zèbre   зебр

LA TERRE ET LE MONDE

LA NATURE

air   хӏаваъ
arbre   дитт
argent   дети
bois   дечиг
branche   га
brouillard   дохк
chaleur   йовхо
ciel   стигал
côte   хийист
couleur   бос
désert   гӏум-аре
eau   хи
éclair   ткъес
étoile   седа
fer   эчиг
feu   цӏе
feuille   гӏа
fleur   зезаг
fleuve   хи
forêt   хьун
froid   шело
fumée   кӏур
glace   ша
herbe   буц
île   гӏайре
inondation   хи тӏедалар
lac   ӏам
lumière   серло
lune   бутт
mer   хӏорд
monde   дуьне
montagne   лам
neige   ло
nuage   марха
ombre   ӏиндагӏ
or   деши
papier   кехат
pierre   тӏулг
plante   орамат
pluie   догӏа
poussière   чан
racine   орам
rocher   тарх
sable   гӏум
soleil   малх
tempête   дарц
Terre   Латта
terre   латта
vent   мох
verre   ангали

LES COULEURS

blanc   кӏайн
bleu   сийна
jaune   можа
noir   ӏаьржа
rouge   цӏен
vert   баьццара

LES POINTS CARDINAUX

nord   къилбаседе
sud   къилбае
est   малхбале
ouest   малхбузе

LES SAISONS

printemps   бӏаьсте
été   аьхке
automne   гуьйре
hiver   ӏа