ROUTOUL

МЫӀХАӀБИШДЫ ЧӀЕЛ 



Le routoul est situé dans la république du Daghestan (Fédération de Russie), sur la haute vallée de la rivière Samur, ainsi que dans certaines parties de l'Azerbaïdjan. Cette langue caucasienne, qui possède pas moins de huit dialectes principaux parmi lesquels on relèvera le mukhad (servant de base à la forme standard), le myukhrek-ikhrek et le borch, appartient au groupe dit lesghien de la famille nakho-daghestanaise. Si au Daghestan, le routoul est enseigné dans quelques écoles et s'est doté d'une forme écrite standard basée sur l'alphabet cyrillique depuis 1992, en revanche, en Azerbaïdjan, bien que la langue soit reconnue, elle ne fait l'objet d'aucun programme d'enseignement. La langue, qui tire son nom d'un des villages où il est parlé, a subi l'influence de l'arabe, du turc et du persan, mais également du russe. L'avenir de cette langue est incertain du fait de l'exode des plus jeunes vers la capitale du Daghestan, lesquels s'expriment tous dans la langue officielle de la Fédération de Russie.

                                                           


ALPHABET CYRILLIQUE ROUTOUL


А   АӀ   Б  В   Г   ГЪ   ГЬ   ГӀ   Д   ДЖ   ДЗ   Е  Ё  

Ж   З   И   Й   К   КЪ   КЬ   КӀ   Л   М   Н   О   П

ПӀ   Р   С   Т   ТӀ   У   УЬ   УӀ   Ф   Х   ХЪ   ХЬ  Ц

ЦӀ   Ч   ЧӀ   Ш   Щ   Ъ   Ы   ЫӀ   Ь   Э   Ю   Я




LES NOMBRES

Son système numéral est décimal.

1          са
2          кьваӏд
3          хьибыд
4          йукьуд
5          хьуд
6          рыхьыӏд
7          йивыд
8          мыед
9          гьучӏуд
10        йицӏыд


11         цӏыса
12        цӏыкьваӏд
13        цӏихьибыд
14        цӏуйукьуд
15        цӏухьуд
16        цӏырыхьыӏд
17        цӏийивыд
18        цӏымыед
19        цӏугьучӏуд       


20       къад
21        къанна са
30       хьибцӏыр
31        хьибцӏырна са
40       йогъцӏур
41        йогъцӏурна са
50       хьуцӏур
51        хьуцӏурна са
60       рыхьцӏыр
61        рыхьцӏырна са
70       йийцӏыр
71        йийцӏырна са
80       мыйцӏыр
81        мыйцӏырна са
90       гьуджур
91        гьуджурна са
100     веш
1000  гьагъзыр



LE TEMPS

LA DIVISION DU TEMPS

matin   ёкв
midi   гьамкьуды йыгъад йыкь
soir   наӏх
nuit   выш

jour   йыгъ
semaine   гьаӏфте
mois   ваз
année   сен

minute   минут, тӏекьикье
heure   сагьаӏт

hier   ниигъа
aujourd'hui   гъийгъа
demain   быга



LES JOURS DE LA SEMAINE

lundi   ислеъэн
mardi   вторник, саласа
mercredi   паӏрба
jeudi   хамисды йыгъ
vendredi   улджум
samedi   киш, суббота
dimanche   вахадныед йыгъ, базарад йыгъ



LES MOIS DE L'ANNEE

janvier   январ
février   февраль
mars   март
avril   апрель
mai   май
juin   июнь
juillet   июль
août   август
septembre   сентябрь
octobre   октябрь
novembre   ноябрь
décembre   декабрь


Remarque:  Alors que les mois de l'année sont intégralement repris de la langue russe, les noms des jours de la semaine mêlent aussi bien cette langue que l'arabe.



LE CORPS HUMAIN
                                                    
artère   дамар
barbe   мичри
bouche   гӏал
bras   хыл
cerveau   гьаӏдаӏхь
cheveu   чӏар
cheville   тӏурхуӏй 
cil   гъыӏрби
coeur   йикӏ
colonne vertébrale   гваргбыр, йыӏкьаӏды чӏил
corps   джасат, беден
côte   бегид тӏул
cou   гардан
coude   гуьлег
crâne   келле
cuisse   зуба
dent   сылаб
doigt   тӏили
dos   йыӏкь
épaule   гъуӏнь
estomac   ухьун, ичи
foie   лакь
front   баӏль
genou   кьвакь
gorge   бугъаз
hanche   хьыбыр, гъил
intestin   руд
jambe   гъил
joue   дан
langue   миз
larme   нагъв
lèvre   букӏ
mâchoire   кьацӏ
main   хыл
menton   кьацӏ
moustache   суьпел
muscle   дамар
narine   хьехьид кьаӏчӏбыр
nerf   нерв
nez   хьехь 
nuque   дахъ
oeil   ул
ongle   хьеб
oreille   убур
orteil   гъилыд тӏили
os   кьырыб
paupière   улабад гъыӏбрибыр
peau   джигал, лиъ
pied   гъил
poignet   хылид цӏум
poing   худ
poitrine   мыхыр
pouce   кьухьды тӏили
poumon   лаъхудулбыр
rein   маъалый
ride   чӏутхаӏр
salive   ту, рухь
sang   эбир
sein   тӏитӏ
sourcil   къаш
sueur   шин
talon   кыв
tête   кьул
veine   вена, эбиред дамар  
ventre   ухьун, ичи
visage   хьесым, суфат, кӏалыб




LES ANIMAUX

animal   гьаӏйван
abeille   гъубагъ
agneau   гел
aigle   лыӏкь
âne   йымаӏль, эшег
araignée   хашанкӏвалый
baleine   кит, кьухьды балугъ
canard   уьрдег
cerf   марал
chameau   деве
chat   гаӏт
cheval   йиван
chèvre   цӏигь
chien   тыла
cochon   дунгъуз
coq   дадал
crapaud   гъыӏб
crocodile   каркадил
dauphin   дельфин, балгъуд са джура
écureuil   белка
éléphant   фил
escargot   шыкьыӏнтий
fourmi   дзыдзаӏхъ
girafe   жираф
gorille   маймунад са джура
grenouille   гъыӏб
guêpe   цӏаркӏымакь
hérisson   кӏынгъыӏр
hibou   тӏыб
hippopotame   бегемот
hirondelle   бичил
insecte   мулуӏх
kangourou   кенгуру
lapin   гъыӏр
lézard   накьыӏваӏкь
lièvre   гъыӏр
lion   аслан
loup   убул
mouche   дыд
moustique   швот
mouton   тӏек
oie   къваз
oiseau   шурук
ours   си
papillon   дебдебил, перване
perroquet   попугай
phoque   хьидид тыла
pigeon   лирф
poisson   балугъ
poule   кӏатӏ
puce   чӏит
rat   крыса, гьамбарад кьуӏл, кьухьды кьуӏл
renard   сикӏ
requin   акула
sangsue   зиле
sauterelle   цӏыцӏ
serpent   гӏар
singe   маймын
souris   кьуӏл
taupe   йихьал
taureau   яц
tigre   пелленг, тигр
tortue   кӏукӏуе гъыӏб
vache   зер
veau   кьыхъ

LA TERRE ET LE MONDE

LA NATURE

air   гьава
arbre   хук
argent   гымыш
bois   усуд
branche   бытагъ, гаӏри
brouillard   гыбыл
chaleur   сигӏын
ciel   хаӏл
côte   къирах
couleur   ранг
désert   къуруд чул, сивид ер, ачыхды чул
eau   хьед
éclair   цӏай рапын
étoile   хаӏдий
fer   йилаг
feu   цӏай
feuille   кьурукь
fleur   бычӏ
fleuve   нацӏур 
forêt   дам
froid   мыкь
fumée   хьум
glace   мык
herbe   укь
île   хьидид йыкьаӏ аднакьв
inondation   хьед литхьун
lac   уьр
lumière   ёкв
lune   ваз
mer   дайрагь
monde   дюнья
montagne   бан
neige   йиз
nuage   гыбыл
ombre   аӏхъ
or   къизил
papier   кагъат
pierre   духул, дагьар
plante   укь
pluie   гьугъал, гьугълад
poussière   руг
racine   гъваб
rocher   къала, кьул
sable   къум, сецӏ
soleil   виригъ, виргъид
tempête   тӏурфан, кулак
Terre   Дюнья
terre   накьв
vent   хьыбыл
verre   гьаӏйне



LES COULEURS

blanc   джагварды
bleu   хьылынды
jaune   къыӏбды
noir   лыӏхды
rouge   ирды
vert   шилды



LES POINTS CARDINAUX

nord   къузий сур
sud   гюнейды сур
est   виригъ ливед сур
ouest   виригъ хуӏвгьуӏд сур



LES SAISONS

printemps   хьад
été   гъыӏлд
automne   хумухд
hiver   кьыӏд