NGANASSAN

НЯА БУОǮУ 


Le nganassan fait partie des langues samoyèdes du Nord de la famille ouralienne. Située dans le centre et le nord de la péninsule de Taïmyr, au nord de la Sibérie, cette langue est menacée d'extinction au profit du russe qui est parlé par la plus grande partie de la population. Regroupée essentiellement dans trois villages (Ust'-Avam, Volochanka et Novoja), la population ne peut lutter face au géant russe et sa langue, composée de deux dialectes, avam et vadeyev, tente de survivre grâce à une forme écrite basée sur une variante de l'alphabet cyrillique datant de 1990. Bien que du matériel écrit fut publié récemment pour l'apprentissage de la langue, peu de locuteurs parlant essentiellement le dialecte avam maîtrisent encore le nouvel alphabet.


L'alphabet cyrillique nganassan est le suivant:

А а     Б б      В в      Г г     Д д     Е е     Ё ё      Ж ж
З з      З̌ з̌     И и     Й й     ’’     К к     Л л     М м
Н н     Ӈ ӈ     О о     Ө ө      П п      Р р     С с      Ҫ ҫ
Т т     У у     Ү ү     Ф ф     Х х     Ц ц     Ч ч     Ш ш
Щ щ     Ъ ъ    Ы ы     Ь ь     Э э     Ә ә    Ю ю    Я я

Remarque: Dans le dictionnaire de 2001, la lettre ç n'est pas présente, mais bien le i.

A NOTER:  Pour des raisons techniques, la lettre d'origine   з  surmontée du signe diacritique ̌ a été remplacée dans le lexique par la lettre  ǯ.

COMPTER EN NGANASSAN

Son système numéral est décimal. A noter que 1000 se traduit par 10 x 100.

1          ӈуои՚՚
2         ситі
3         нагүр
4         четә
5         сәӈхәляӈкә
6         мәтү՚՚
7         сяйбә
8         ситіɜ̌әтә
9         ӈамиайчумә
10       бии՚՚


11        бии՚՚ ӈуои՚՚
12        бии՚՚ ситі
13        бии՚՚ нагүр
14        бии՚՚ четә
15        бии՚՚ сәӈхәляӈкә
16        бии՚՚ мәтү՚՚
17        бии՚՚ сяйбә
18        бии՚՚ ситіɜ̌әтә
19        бии՚՚ ӈамиайчумә


20       ситібии՚՚
21        ситібии՚՚ ӈуои՚՚
30       нагүрбии՚՚
40       четәбии՚՚
50       сәӈхәбии՚՚
60       мәтү՚՚ бии՚՚
70       сяйбәбии՚՚
80       ситіɜ̌әтәбии՚՚
90       ӈамиайчумәбии՚՚
100     дир
1000  биидир

LE CORPS HUMAIN

barbe   мүндү՚՚ ся
bouche   ӈаӈ
bras   дютү
cerveau   диа
cheveu   ӈабтә
cil   сеймы бяй
coeur   сәә
colonne vertébrale   чиридеә
corps   хүтәкә
côte   кәиɜ̌әә
cou   бакәɜ̌әә
coude   сәлӈыɜ̌әә
crâne   диа՚՚ са
dent   чими
doigt   сүсүоɜ̌ә
dos   мәку
épaule   мәрсы
estomac   лоӈхәры
foie   митә
front   хиаɜ̌әә
genou   хөагай
gorge   дямуо
intestin   бету՚՚
jambe   ӈой
joue   хотуо
langue   сиәде
larme   кәәлы
lèvre   хебты՚՚
mâchoire   деӈкаɜ̌әә
main   дютү
menton   мәймәɜ̌әә
moustache   мүндү՚՚ ся
nez   ӈүӈкә
nuque   хири՚՚ иа
oeil   сеймы
ongle   кәту
oreille   коу
orteil   ториа
os   латәә
peau   кухуо
pied   ӈой
poing   мәнюо
poitrine   синсе 
pouce   хыаде
poumon   чеиньде
rein   мині
sang   нам
sein   ними
sourcil   дебси
talon   дебы, бятә
tête   ӈойбуо
ventre   минәɜ̌әә
visage   хорә



LE MONDE DE LA NATURE

LES ANIMAUX

animal   дямәɜ̌ə
aigle   лыӈхы
araignée   имиɜ̌иай
baleine   колииӈ
canard   ӈануоде
cerf   таа (domestique), бахи (sauvage)
cheval   дюндүа
chien   баӈ
écureuil   тәры՚՚ ка 
lièvre   нөму
loup   ӈулиаɜ̌ә
mouche   кир
moustique   ненәӈкә
oie   дебту, каӈгү՚՚ о
oiseau   дямаку, тәибәә, тәйбәә дямәɜ̌ә
ours   ӈарка
papillon   кәүɜ̌иаи
phoque   сиа
poisson   колы
souris   тоньдюку
vache   кураа, кура՚՚ а



LA NATURE

air   ӈуо биә
arbre   муӈку, хуаа
argent   серыбыры
bois   хуаа
branche   муоде
brouillard   кәку
chaleur   хейбы
ciel   бәнтуо, ӈуо
côte   мәру
couleur   ӈәɜ̌у
eau   бы՚՚
éclair   кадюа денту
étoile   хотәдиә
fer   баса
feu   туй
feuille   хораɜ̌яй
fleur   лукуɜ̌иай
fleuve   бигай, бикаɜ̌әә
forêt   муӈку՚՚
froid   чесәгә
fumée   кинтә
glace   сыр
herbe   нөтә
île   ӈүай
lac   турку
lumière   каɜ̌ар
lune   кичеɜ̌әә
mer   баагутә
montagne   дикә
neige   сирү, сюрү
nuage   чиирү, чиәɜ̌у
ombre   сы՚՚, чиәбә
papier   бүмагә
pierre   хуалә
pluie   соруа
poussière   дяӈ, лиле
racine   бәнту, бәнтуо, бәндүаи՚՚
rocher   дикә, бәру
sable   дюо
soleil   коу
terre   мәу
vent   биә



LES COULEURS

blanc   сыр, сырайкуо 
bleu   ӈиндіа՚՚ сыә
jaune   тодякуо
noir   куларәку, тусайка՚ а, тусайкуо
rouge   дябакуо
vert   нөтәрәку, ӈиндіа՚՚ сыә



LES POINTS CARDINAUX

nord   дяӈур
sud   ӈуаніә
est   дялы нииде
ouest   ???



LES SAISONS

printemps   нору, норуо
                      камба (tardif)
été   тәӈә
automne   сундайчу (précoce)
                   ӈитү, ӈүтү, ӈитүо, ӈүтүо (tardif)
hiver   сирү, сюрү