Eklablog Tous les blogs Top blogs Littérature, BD & Poésie
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog
MENU

Site consacré à toutes les langues du monde, connues et inconnues

GULMANCEMA

GULIMANCEMA




Le gulmancema ou gourmantché est parlé dans le Gulmu, une région de l'Est du Burkina Faso où sont essentiellement concentrés les Gourmantchés, mais également au Togo, au Bénin et au Niger. C'est de son centre administratif, Fada N'Gourma, que s'est développée l'alphabétisation de la langue grâce à la création en 1989 de l'association Tin Tua qui permit la naissance de nombreuses écoles primaires. Le premier journal en gulmancema, Laabaali, parut en 1988 et l'adoption d'un alphabet fut officialisée en 1985 sous l'impulsion de la Sous-commission Nationale de cette langue qui vit le jour en 1973. Le gulmancema partagé entre trois principaux dialectes (nord, centre et sud) appartient au groupe olti-volta de la branche gur de la famille nigéro-congolaise. Pour fixer l'orthographe, un dictionnaire bilingue fut pour la circonstance publié en 1994.

L'alphabet gulmancema est le suivant:

a   b   c   d   e   f   g   gb   h   i   j   k   kp   l 

m   n   ñ   ŋ   ŋm   o   p   s   t   u   w   y


(Les tons représentés par les accents ne sont pas présents dans les documents officiels et les journaux)



COMPTER EN GULMANCEMA

Le système numéral est décimal.

1            yendo
2           bilie
3           bita
4           bina
5           bimu
6           biluoba
7           bilele
8           bini
9           biyia
10         piiga


11          piiga n yendo
12         piiga n bilie
13         piiga n bita
14         piiga n bina
15         piiga n bimu
16         piiga n biluoba
17         piiga n bilele
18         piiga n bini
19         piiga n biyia


20        piilie
21         piilie n yendo
30        piita
40        piina
50        piimu
60        piiluoba
70        piilele
80        piini
90        piiyia
100      kobiga
1000   tudili



LE TEMPS

LA DIVISION DU TEMPS

matin   taŋaagu, tasoangu  
midi   yensiiga, yensiinu 
soir   ñiagu, yenjuagu (après-midi)  
nuit   ñiagu  

jour   daali 
semaine   daali n tu liyali  
mois   ŋmaalo, cilo 
année   binli  

minute   miniti  
heure   kudi  

hier   wonli, wenli  
aujourd'hui   dinla  
demain   wenli, saala  



LES JOURS DE LA SEMAINE

lundi   atani 
mardi   atalaada, talaata 
mercredi   laaliba  
jeudi   laamusa, alamuda  
vendredi   alijima 
samedi   asibidi, sibidi
dimanche   aŋada, ŋaadi  



LES MOIS DE L'ANNEE

janvier   cile  
février   cilie  
mars   citaa 
avril   cinaa 
mai   cimu  
juin   ciluoba  
juillet   cilele 
août   cinii  
septembre   ciyia  
octobre   cipiiga  
novembre   cipiiga n cile  
décembre   cipiiga n cilie  

Remarque:  Les noms des jours de la semaine sont d'origine arabe alors que les mois de l'année suivent une construction numérale.



LE CORPS HUMAIN

artère   soajiinu
barbe   langbiagu
bouche   ñoabu
bras   buagu, nabuagu, nibuagu, nukpalu
cerveau   yukpanbiendi, nunkpanbiendi
cheveu   yucodili
cheville   kpaginli
cil   nunkaankobigu, nunkobigu
coeur   pali
colonne vertébrale   guudu
corps   gbanandi
cou   tulu
coude   nakpadunli, nukpandunli
crâne   yuyiega, yukpabili
cuisse   panli
dent   ñinli
doigt   nabili, nibili, nobili, nubili
dos   buanu, cakodigu
épaule   buacabili, boacabili
estomac   puoli, puogu
fesse   mugbanli, mugbinli
foie   puali
front   yutunli
genou   dunli
gorge   nialu, niakodigu, niakodili, niabonu
hanche   ciegu, ciaga
intestin   nuagu
jambe   taali
joue   tankpinli
langue   mabuolu
larme   nunsiigu, ninsiigu
lèvre   ñoagbanli, ñoacuuli, ñaacuuli
mâchoire   celi, yaagu
main   nuu, nou
menton   langbiali
moustache   ñoakobigu
muscle   nanjamo, nikpali (muscle du bras)
narine   miabondi, miabonu, miafuolu, muataali
nez   miali, mianu, miani
nombril   ŋulibu
nuque   yukpanjuoga, yujuoga, bunkpanli
oeil   nunbu
ongle   nabiŋiagu, nibiŋiagu, niñiagu
oreille   tubili
orteil   tantanbili, taajenbili
os   kpabili
paupière   nungbangu, nunkaagu
peau   gbangu
pied   taafaagu
poignet   nabianga, nabianli, nadegiliga, natugili
poing   nakuli
poitrine   benli, bencili
pouce   nabijali, nibijali, nobijali, nubijali
poumon   fofogu
rein   cayaanli, mujiinli (pl.), ciaga (pl.)
salive   ñinsangu
sang   soama
sein   biili
sourcil   nungbakobigu
sueur   manmanñima, mandigu, tontonñima, manmanli
talon   tantankpanli, taatindili, taajentindili
tête   yuli
veine   soajiinu
ventre   tugu, puogu
visage   nunga, nunbima



LE MONDE DE LA NATURE

LES ANIMAUX

animal   yanga
abeille   naakpansiiga, siiga
agneau   pebiga
âne   ŋunbo, bongili
araignée   diandiagu
autruche   tataagu, nuanuangu
canard   gbagba, gbagbagu
chat   mudiga, boliga
cheval   taamo
chèvre   ŋuañua
chien   sangbanlo, boaga, gbanlo
cochon   duolo
crocodile   yaago, ñabo, ñoabo
écureuil   koalinkoni, kudinkonbu
éléphant   yanjoa, luomo
escargot   kuliyienli (petit escargot aquatique)
fourmi   ñando
gorille   kpado
grenouille   teligu, loandili
guêpe   lonlonli, naakpanlonli, nalonlonli, nankpanlondi
hérisson   gudili
hippopotame   kpentaamo, kpenyanga, liibo
lézard   salimadili
lièvre   jakpewonga, wuonga
lion   yanboali, kupikpalibu, jaganli
mouche   siiga
moustique   bonjasili
mouton   pia
oiseau   bonyugikaala, nuano
panthère   ganbo, gba, gbia, gbienga, gua, naamunpieno, ŋmalipua
papillon    pinpilingu
perroquet   ciamo, cianga, jiamo
poisson   jamo
puce   kumanga
sangsue   nantandilo, naaboandilo, naaboandulo
sauterelle   naacua, dondobili, gbangbaano
serpent   wa
singe   ŋmaamo
souris   dapoli, dapolo
taureau   naatonli
tortue   kunkuli
vache   naañua
veau   naabigulinga


LA NATURE

air   fawaama
arbre   tibu
argent   ŋalinjifa
bois   daagu
branche   tibenu, timiinu
brouillard   bantangbaangu, yinli, gbangbadigu
chaleur   faalu, mufaalu
ciel   tanpoli, tanpolu
eau   ñima
éclair   tañigu, tañigisima, tañagima
étoile   ŋmabiga
fer   kuboandi, kugu
feu   fantama
feuille   faagu
fleur   tipuugu, tipuuma
fleuve   kpensou
froid   wadi
fumée   muñii
herbe   muagu
île   gunbisagili, jodili, kpendigili, ñingbangbanli
inondation   ñinkuagu
lumière   yenma, yenyengu, yenyenma
lune   ŋmaalo, cilo
mer   ñinboanma, ñinyaama
monde   ŋanduma
nuage   tawali
ombre   jinjingu, junjungu, soangu
or   wula
papier   takadida
pierre   tanli
pluie   taaga
poussière   wagima, tangungu
racine   jiinu
sable   tama, tanbiima
soleil   yienu, yienga
Terre   tinga
terre   tama, tinfanma
vent   faalu, faagu
verre   fetilijenli



LES COULEURS

blanc   pieni
bleu   buli, bula, wanuama
jaune   muduudi, duduugu
noir   boani
rouge   moani
vert   wanuama



LES POINTS CARDINAUX

nord   najienu
sud   naganu
est   dapuoli, puoli
ouest   nintuali, nuntuali



LES SAISONS

saison sèche   tontongu, fali
saison sèche et froide   fawaagu
saison des pluies   siagu

Remarque:  Le gulmancema ne désigne que deux saisons principales.

 

 

Afficher l'image d'origine

 

Afficher l'image d'origine

Retour à l'accueil
Partager cet article
Repost0
Pour être informé des derniers articles, inscrivez vous :
Commenter cet article