BOUDOUKH

БУДАД МЕЗ 



Parlé dans la région de Shaki, au nord-est de l'Azerbaïdjan, ainsi que dans certains villages du sud du Daghestan, en Russie, le boudoukh tire son nom du principal village où il est parlé. Principalement orale, la langue s'est néanmoins dotée récemment d'une écriture provisoire à partir de l'alphabet cyrillique, mais son avenir est menacé et sa transmission se fait toujours oralement entre les générations. En Azerbaïdjan, la langue ne fait l'objet d'aucun programme d'enseignement et l'azéri joue seul un rôle dans le monde éducatif. Le boudoukh, qui a subi son influence dans le domaine lexical, appartient à la branche dite lesguienne de la famille nakho-daghestanaise et possède deux dialectes principaux: celui du village de Boudoukh et une variante parlée dans un autre village, Yergüç. Il faudra attendre le début du XXème siècle pour qu'apparaissent les premières études sur cette langue.

                       


ALPHABET CYRILLIQUE BOUDOUKH

А   Б   В   Г   ГЪ   ГЬ   ГӀ   Д   ДЖ   Ж   З   И   Й   К

КЪ   КЬ   КӀ   Л   М   Н   О   ОЬ   П   Р   С   Т   ТӀ  У

УЬ  Ф   Х   ХЪ   ХЬ   ХӀ   Ц   ЦӀ   Ч   ЧӀ   Ш   Ъ   Ы  Э




LES NOMBRES

Le système numéral est de type vigésimal (base 20). A noter l'origine persane du nombre 1000.

1         сад
2        кьаб
3        шуб
4        йукьуб          
5        фуб
6        рыхьыд
7        йийиб
8        мыйид
9        вичӏиб
10      йыцӏыд


11       ыснасад
12       ыснакьаб
13       ыснашубуд
14       ыснайукьуб
15       ыснафуд
16       ыснарыхьыд
17       ыснайийиб
18       ыснамийиб
19       ыснавичӏиб


20      хъад
21       хъана сад                         (20+1)
30      хъана йыцӏыд                 (20+10)
31       хъана ыснасад                (20+11)
40      кьухъад                             (2x20)
41       кьухъана сад
50      кьухъана йыцӏыд
51       кьухъана ыснасад
60      шубхъад                           (3x20)
61       шубхъана сад
70      шубхъана йыцӏыд
71       шубхъана ыснасад
80      йукьхъад                          (4x20)
81       йукьхъана сад
90      йукьхъана йыцӏыд
91       йукьхъана ыснасад
100    фухъад
1000  гьазар




LE TEMPS


LA DIVISION DU TEMPS

matin   памаджарджидж
midi   йигъзанкъараджидж 
soir   рагӏамкъгара  
nuit   йувджанджидж, йудженджидж  

jour   йыгъ 
semaine   гьафта  
mois   ваз  
année   сан 

minute   декъикъе  
heure   сагӏат  

hier   накьа  
aujourd'hui   къе  
demain   памаджар, пага  



LES JOURS DE LA SEMAINE

lundi   итни 
mardi   талат 
mercredi   арбагӏ  
jeudi   хамиз 
vendredi   рузман  
samedi   шамат 
dimanche   базар  



LES MOIS DE L'ANNEE

janvier   йанвар 
février   феврал  
mars   март   ???
avril   апрел  
mai   май   ??? 
juin   ийун  
juillet   ийул  
août   авгкъуст  
septembre   сентабир   ???  
octobre   октабир   ???  
novembre   нойабир   ???  
décembre   декабир

Remarque:   Les noms des jours de la semaine sont issus de l'arabe et les mois de l'année sont empruntés au russe. Les noms suivis du point d'interrogation sont traduits sous réserve par manque d'information.  




LE CORPS HUMAIN

artère  дамар
barbe   мичӀер
bouche  сив
bras   кыл
cerveau   бейин, тӀашт
cheveu   чӀер
cheville   кӀагьаб
cil   кирпик
coeur    йыкӀ
colonne vertébrale  куьрег
corps   андам, джасад, джендек
côte  къабаргъа
cou   гардан
coude  базу, дирсег
crâne  калла
cuisse   йотур
dent  сил
doigt  тӀил
dos   йикьидж
épaule  кыла гӀадидж
estomac   тапан
fesse   къалчакъ
foie   лаькь, лагӀалекь
front   байин
genou   пеп
gorge  галу
hanche  йотур
intestin   гӀин
jambe   чӀерчӀ
joue   кӀутӀун
langue  мез
larme  абулейсан
lèvre   пакӀ
mâchoire   чене
main  хаб
menton  чене
moustache   быгъ
narine   меъелу кӀацӀ                
nerf  нарв
nez  меъел
nombril   быцӀ
nuque   тапа
oeil   гӀуьл
ongle   дырмагъ
oreille   ибир
orteil   тӀил
os   кӀерепӀ
paupière   гӀуьле гӀадидж
peau   лаьгӀ
pied   къил
poignet  билег
poing  мекӀ
poitrine   душ
pouce   богӀлу тӀил
poumon  лузулекь
rein  кӀутӀун
ride  къырыш
salive  хитӀ
sang  ирд
sein  мам
sourcil   къаш
sueur   акь
talon   дабан, сыс
tête  кьыл
veine  дамар
ventre  тапан, фын
visage  иджин



LES ANIMAUX
                       
animal   хӏайван
agneau   кел
aigle   чалагъан
âne   лем
araignée   багӏбур
autruche   деве-къуши
baleine   кит
canard   оьрдег, уьрдег
cerf   марал
chameau   деве
chat   кач, гач
cheval   хилаь
chèvre   цӏегӏ, цӏаьгӏ
chien   хор
cochon   вак
coq   купал
crocodile   кракадил 
dauphin   делфин
éléphant   фил
escargot   шийтӏан
fourmi   къарышкъа
grenouille   къурбагъа
guêpe   гьуьнуь, хӏуьнуь
hérisson   кирпи, джаджу
hibou   байгьуш
hirondelle   мецӏехӏил
insecte   гьашарат
lapin   кролик
lézard   къурбагъа
libellule   цӏире
lièvre   къур
lion   арслан
loup   джанавар
mouche   тӏутӏ
moustique   гьуьнуь, хӏуьнуь
mouton   чӏувал
oie   къаз
oiseau   къуш
ours   сор
papillon   чуьнглеле
perroquet   папугай
phoque   дерийадже хор  
pigeon   гуьгерчин
poisson   балугъ
poule   кыс
puce   кӏид
rat   кьал
renard   сокул
requin   аккула
sangsue   заьли
sauterelle   цӏиг
serpent   йер
singe   меймун
souris   кьал
taureau   хӏани
tigre   пеленг
tortue   тысбагъа
vache   зар
veau   лаьхӏ, дана



LA TERRE ET LE MONDE

LA NATURE

air   гьава
arbre   дар
argent   гуьмуьш
bois   кӏына
branche   будагъ
brouillard   джуф
chaleur   фейитувал
ciel   зав
côte   къирагъ
couleur   ренг
désert   бийабан 
eau   хьад
éclair   илдырым
étoile   гьачӏ
fer   йилег
feu   цӏа
feuille   йарпагъ
fleur   гыл
fleuve   кур
forêt   мише
froid   гӏатха, гӏатхадж, сагъатувал
fumée   хьим
glace   мукв
herbe   хьын
île   ада
lac   кӏуф
lumière   ишигъ
lune   ваз
mer   дерийа
monde   гӏалем
montagne   дагъ
neige   йиз
nuage   булут
ombre   кулга
or   къызыл
papier   кагъаз
pierre   къайе
plante   макь
pluie   маф
poussière   гард
racine   кук
rocher   йамадж, кьол
sable   къум
soleil   вирагъ
tempête   туфан
terre   нокь, кьум
vent   кулак
verre   шуьше



LES COULEURS

blanc   лузу
bleu   цӏору
jaune   соза
noir   лагӏа
rouge   ал
vert   йашил



LES POINTS CARDINAUX

nord   хазриджу тараф
sud   кьибле
est   шеркъ, уьфуькъ
ouest   магъриб



LES SAISONS

printemps   къарайаз
été   хьаджрадж, йай
automne   пайиз
hiver   каджрадж