Eklablog Tous les blogs Top blogs Littérature, BD & Poésie
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog
MENU

Site consacré à toutes les langues du monde, connues et inconnues

ARAPAHO

HINONO'EITIIT 

 

La langue arapaho, qui appartient à la branche dite des plaines de la famille algonquienne, est parlée dans l'Etat du Wyoming aux Etats-Unis. Cette langue amérindienne est menacée d'extinction, mais depuis 2008, un processus de relance semble être engagé, notamment par son enseignement dans les écoles de la réserve indienne. L'arapaho possède une écriture basée sur l'alphabet latin avec l'adjonction d'une lettre supplémentaire 3 qui correspond à peu près au th anglais. Des accents peuvent apparaître selon les écrits pour traduire les tons de cette langue.


 


ALPHABET ARAPAHO

b   c   e   h   i   k   n   o   s   3   t   u   w   x   y   '

 


LES NOMBRES

Son système numéral est décimal. A noter que la forme ancienne des nombres 11 à 19 est indiquée par (beteetox), le nombre 10 étant devenu obsolète dans cette construction.

 

1           ceesey
2           niis       
3           neeso
4           yein
5           yoo3on
6           niito(otox)
7           niisootox
8           neesootox
9           3io'tox
10         beteetox


11         (beteetox) ceeseini'
12         (beteetox) niisiini'
13         (beteetox) neesiini'
14         (beteetox) yeiniini'
15         (beteetox) yoo3oniini'
16         (beteetox) niitootoxuuni'
17         (beteetox) niisootoxuuni'
18         (beteetox) neesootoxuuni'
19         (beteetox) 3io'toxuuni'


20         niisoo'
21          niisoo' ceeseini'
22         niisoo' niisiini'
30         neesoo'
31          neesoo' ceeseini'
40         yeiyoo'
50         yoo3oyoo'
60         niitootosoo'
70         niisootosoo'
80         neesootosoo'
90         3io'tosoo'
100       beteetosoo'
1000    beesbeteetosoo'

 


LE TEMPS

 

LA DIVISION DU TEMPS

matin   noohkuseiciini', nonooke'
midi   koh'uusi', koh'uusiini'
soir   hii3ou'oo'
nuit   tece'

jour   hiisi'
semaine   niiseti' hoxobetiit
mois   biikousiis
année   cec

heure   ceesey tihnoo'ocexoo'

hier   tih'iisiini'
aujourd'hui   nuhu'uusi', hiiwoonhehe' toh'uusiini'
demain   nooke'ehk

 

 

LES JOURS DE LA SEMAINE

lundi   coowo'oo'
mardi   niis nonooke'
mercredi   neeso nonooke'
jeudi   yein nonooke'
vendredi   neh'eheiniisi', yoo3on nooke'ehk
samedi   hooxobeti', hooxobetiiniisiini'
dimanche   beteeniisi'

 

 

LES MOIS DE L'ANNEE

janvier   niikoxoo'ote', heecoxooxeiht
février   heneene3ebeihit
mars   hootoneeniisiis, honootonoo'oo'
avril   benii'owuusiis
mai   biiskooti', biiskootiiniisiis
juin   biiceniisiis, (nii'ee3nee) biiskooti', niinotunoo'oo'
juillet   3oo3oonbiiceniisiis, ko'eikoohu(u)niisiis
août   niinihoonkoo'
septembre   niihonkoo'
octobre   nii'cenkoo', ceenkoo', cenkoo'
novembre   seniicenkoo', beesceneeniisiis
décembre   honou3einiisiis, 3oo3ooncecniisiis


Remarque:  Le mot minute n'a pu être traduit du fait qu'il s'agit d'un concept inconnu dans les langues amérindiennes. A noter les différentes variantes pour nommer les mois de l'année.

 


LE CORPS HUMAIN 

artère   be'ib
barbe  biixoxko'onoo
bouche  betii
bras  benes
cerveau  beteec
cheveu  bei3e'ee
cheville   wono', wonoe'
cil   neniisio'no (mes cils)
coeur   betee
colonne vertébrale   wototooy
corps   beteneyooo
côte   hiicoo
cou   besonon
coude  betson
crâne  3iikone'                            
cuisse   becoo                           
dent   beici3
doigt   hi3ee3oo
dos   wokooo
épaule    bece'eenoo
estomac   woce'ot
fesse   besoo
foie   his
front   co'ou'oo
genou  ce'iiteyei
gorge  beitooo
hanche   woce'ok
intestin  3oox
jambe  wo'oo3
joue  (be)ce'i'oo
langue   bei3on
larme  biisiinooku'oonoo
lèvre   beses
mâchoire   wotohko'
main   beecet
menton   wotohko'
moustache   biisetnoono                
muscle  3ei3
narine   toneeniiwoo
nerf   biistoot
nez   bei'is
nombril   be3, be3in
nuque   woto'
oeil   besiise'
ongle   wo'ox
oreille   wonotono'
orteil    bese'
os   hix
peau   wonox
pied   wo'oo3
poignet   wono', wonoe'
poitrine   nescooo' (ma poitrine)
pouce  bees3ee3oo
pouls  ko'ohuu
poumon   hiikon
rein   tii3i3
salive   betoo3et, wotoo3et
sang   be'
sein   be3en
sourcil    neniisio'no (mes sourcils
sueur  kouwo'oot
talon   betiit
tête   hookuhu'ee
veine   be'ib
ventre  wonot
visage   betooxebio', hooxebio'


Remarque:  L'arapaho utilise la forme possessive pour désigner les parties du corps humain.

 

 

LES ANIMAUX


animal   cese'eihii
abeille   koho'ok, kohoho'hok, koh'ok
agneau   hoteiisoo
aigle   nii'eihii, heebe3ii'eihii (grand oiseau)
âne   tei3bih'ihoox, nookxoteihii, nonookhoteihii
araignée   nih'oo3oo
autruche   beescenee
canard   siisiiko'
cerf   bih'ih
chameau   coo'toooyo'
chat   wo'ooo
cheval   woxhoox
chèvre   beniixoxko'o', biixoxko'o'
chien   he3
cochon   nih'oo3ouwox, see'ii3eet
crabe   niiskoseihii biisee
crapaud   (hi)seinoteihii
crocodile   3ee3i'otooyo'
écureuil   no'ou(h)
éléphant   see'teet, beneeseteet, honookowuubeet
escargot   woo'oowoo3iibeihii
fourmi   heeni'
girafe   heenisono'
gorille   be3ee3, hi3ee3
grenouille   nooxobe'
guêpe   kohoh'ok, koh'ok
hibou   bee3ei
hirondelle   biiteixoxouhuu
insecte   biisee
kangourou   heebetookuu
lapin   nooku
lézard   seeniwo'
libellule   cii'owoyeihii
lièvre   nooku
lion   heneeceine3
loup   hooxei
mouche   noubee
moustique   toh'uubeihii
mouton   hote'
oie   ne'ii
oiseau   nii'eihii, nii'ehihi' (petit oiseau)
ours   wox
panthère   bexookee, wo'teenbexookee (panthère noire)
papillon   nih'ooteibeihii
perroquet   neenetiinii'eihii, heenetiinii'eihii
pigeon   biiteih'ii
poisson   nowo'
poule   nih'oo3ounii'eihiii
puce   betei
rat   heebetookuu
renard   nouu, beexouu
sauterelle   nih'ooceihii
serpent   siisiiyei
singe   heete'i'eit, 3o3ohkuhu'
souris   hookuu
taupe   nouciitoo3eihii
tigre   bexookee
tortue   be'enoo
vache   wookec
veau   wokeciisoo
zèbre   xoxooyoox

 


LA TERRE ET LE MONDE

 

LA NATURE

air   hoowu3oow
arbre   hohoot
argent   nookubei'ci3e'
bois   bes
branche   hitei
brouillard   be'enoo
chaleur   heesitee' (il fait chaud)
ciel  hono'
eau   nec
éclair   ceheekuut
étoile   ho3o'
fer   bei'ci3e'
feu   sitee
feuille   biiciis
fleur   cee'ese'einoo'
fleuve   niicii, niicie
forêt   neeyeici'
froid   tooyoowu' (il fait froid)
fumée   ceetee
glace   wo'ow
herbe   woxu'uno
île   benehe', heetbixouute'
inondation   noo'unoo'oo'
lac   ni'ec
lumière   heniisiini', nooh'oesei'oo (c'est lumineux)
lune   biikousiis
mer   heetec
monde   hee3ei'o'bee'
montagne   hohe'
neige   hiii
nuage   hiinoono'et
ombre   ce'oeyoo, toukoohnoe
or   be'bei'ci3e'
papier   wo3onohoe
pierre   ho(h)'(o)nookee
pluie   honoosoo' (il pleut)
racine   3eici'
rocher   ho(h)'onookee
sable   neei, noobe'
soleil   hiisiis
tempête   neeyooxetiineese'
Terre   biito'owu'
terre   ho'oeet
vent   heseis(en)
verre   cenihcoo'

 

LES COULEURS

blanc   nonoocoo'
bleu   ceeneeteeyoo'
jaune   niihooyoo'
noir   wo'oteeyoo'
rouge   bee'ee'
vert   ceeneeteeyoo'

 


LES POINTS CARDINAUX

nord   nenebiihi'
sud   noowuhu'
est   cenoho'
ouest   niitne'iseet, hihcowoonou'u'

 


LES SAISONS

printemps   beenii'owuuni'
été   beniice'
automne   tooyouni', ceenkoo'
hiver   cec

 

 

 

 

 

Retour à l'accueil
Partager cet article
Repost0
Pour être informé des derniers articles, inscrivez vous :
Commenter cet article