• TCHETCHENE

    НОХЧИЙН МОТТ

     

    Située sur le versant nord du Caucase, la Tchétchènie est une république autonome qui appartient à la Fédération de Russie. Sa langue, proche de l'ingouche, partage son statut de langue officielle avec le russe dont le dialecte de Grozny, la capitale, sert de base à la langue écrite. Le tchétchène, qui appartient au groupe nakh des langues nakho-daghestanaises, possède neuf dialectes et s'écrit avec l'alphabet cyrillique bien qu'une tentative de revenir à l'écriture latine apparut en 1992. Langue littéraire depuis la Révolution russe, la présence de l'arabe, du turc et du russe se fait sentir dans son vocabulaire. Il faut enfin préciser que le tchétchène est également parlé en Jordanie, Syrie et Turquie.

     


    ALPHABET CYRILLIQUE TCHETCHENE

     

    А   АЬ   Б   В   Г   ГӀ   Д   Е   Ё   Ж  З  

    И   Й   К   КХ   КЪ   КӀ   Л   М   Н   О 

    ОЬ   П   ПӀ   Р   С   Т   ТӀ   У   УЬ   Ф  

    Х   ХЬ   ХӀ   Ц   ЦӀ   Ч   ЧӀ   Ш   Щ  Ъ  

    Ы   Ь   Э   Ю   ЮЬ   Я   ЯЬ   Ӏ

     


    LES NOMBRES

    Le système numéral tchétchène est de type vigésimal (base 20).

    1         цхьаъ
    2         шиъ
    3         кхоъ
    4         диъ
    5         пхиъ
    6         ялх
    7         ворхӏ
    8         бархӏ
    9         исс
    10       итт


    11        цхьайтта
    12        шийтта
    13        кхойтта
    14        дейтта
    15        пхийтта
    16        ялхитта
    17        вуьрхӏитта
    18        берхӏитта
    19        ткъесна


    20       ткъа
    21        ткъе цхьаъ
    30       ткъе итт
    31        ткъе цхьайтта
    40       шовзткъа
    41        шовзткъе цхьаъ
    50       шовзткъе итт
    51        шовзткъе цхьайтта
    60       кхузткъа
    61        кхузткъе цхьаъ
    70       кхузткъе итт
    71        кхузткъе цхьайтта
    80       дезткъа
    81        дезткъе цхьаъ
    90       дезткъе итт
    91        дезткъе цхьайтта
    100     бӏе
    1000   эзар

     


    LE TEMPS


    LA DIVISION DU TEMPS

    matin   ӏуьйре
    midi   делкъе, делкъхан
    soir   суьйре
    nuit   буьйса

    jour   де
    semaine   кӏира
    mois   бутт
    année   шо

    minute   минот
    heure   сахьт

    hier   селхана
    aujourd'hui   тахана
    demain   кхана

     


    LES JOURS DE LA SEMAINE

    lundi   оршот, оршотан де
    mardi   шинара, шинарин де
    mercredi   кхаара, кхаарин де
    jeudi   еара, еарин де
    vendredi   пӏераска
    samedi   шот [де]
    dimanche   кӏиранан де

     


    LES MOIS DE L'ANNEE

    janvier   январь
    février   февраль
    mars   март
    avril   апрель
    mai   май
    juin   июнь
    juillet   июль
    août   август
    septembre   сентябрь
    octobre   октябрь
    novembre   ноябрь
    décembre   декабрь


    Remarque:  Les noms des mois de l'année sont russes.

     


    LE CORPS HUMAIN


    artère  артери
    barbe  маж
    bouche  бага
    bras  куьг
    cerveau  хье
    cheveu  месаш
    cheville  хьорка, хьакхолг
    cil  бӀаьрган (негӀарийн) чоьш
    coeur  дог
    colonne vertébrale  букъсурт
    corps  дегӀ
    côte  пӀенда
    cou  ворта
    coude  гола
    crâne  туьта
    cuisse  варо, гӀогӀ
    dent  церг
    doigt  пӀелг
    dos  букъ, ги
    épaule  белш
    estomac  хьер, зорх
    fesse  хенан маьӀиг
    foie  доӀах
    front  жьаж
    genou  гола
    gorge  къамкъарг, лаг
    hanche  варе
    intestin  йоьхь
    jambe  ког
    joue  бесни
    langue  мотт
    larme  бӀаьрхи
    lèvre  балда
    mâchoire  мочхал
    main  куьг
    menton  чӀениг
    moustache  мекх
    muscle  дилха
    narine  меран Ӏуьргаш
    nerf  нерв
    nez  мара
    nombril  цӀонга
    nuque  кӀесаркӀаг
    oeil  бӀаьрг
    ongle  мӀара
    oreille  лерг
    orteil  пӀелг
    os  даьӀахк
    paupière  бӀаьрганегӀар
    peau  цӀока
    pied  ког
    poignet  куьйган хьакхолг
    poing  буй
    poitrine  накха
    pouce  нана-пӀелг
    pouls  синпха
    poumon  пах
    rein  жим
    ride  хабар, харш
    salive  туй
    sang  цӀий
    sein  накха
    sourcil  цӀоцкъам
    squelette  скелет, (дегӀан) даьӀахкаш
    sueur  хьацар
    talon  кӀажа
    tête  корта
    veine   дегапха
    ventre  ге, гай
    visage  юьхь

     


    LES ANIMAUX


    animal   дийнат
    abeille   накхармоза
    agneau   ӏахар
    aigle   аьрзу
    âne   вир
    araignée   гезг
    autruche   страус
    baleine   кит
    canard   бад
    cerf   сай
    chameau   эмкал
    chat   цициг
    cheval   говр
    chèvre   газа
    chien   жӏаьла
    cochon   хьакха
    coq   боргӏал, нӏаьна
    crabe   краб
    crapaud   бецан пхьид
    crocodile   саьрмик
    dauphin   дельфин
    écureuil   тарсал
    éléphant   пийл
    escargot   этмаьӏиг
    fourmi   зингат
    girafe   жираф
    gorille   горилла
    grenouille   пхьид
    guêpe   зӏуга
    hérisson   зу
    hibou   бухӏа
    hippopotame   бегемот
    hirondelle   чӏегӏардиг
    insecte   сагалмат
    kangourou   кенгуру
    lapin   кролик, пхьагал
    léopard   леопард
    lézard   моьлкъа
    libellule   шайтӏанан дин
    lièvre   пхьагал
    lion   лом
    loup   борз
    mouche   моза
    moustique   чуьрк
    mouton   уьстагӏ
    oie   гӏаз
    oiseau   олхазар
    ours   ча
    panthère   пантера
    papillon   полла
    perroquet   тоти
    phoque   тюлень
    pigeon   кхокха
    poisson   чӏара
    poule   котам
    puce   сагал
    rat   мукадахка
    renard   цхьогал
    requin   гӏоркхма
    rhinocéros   мермаӏа
    sangsue   цӏубдар
    sauterelle   цаьпцалг 
    serpent   лаьхьа
    singe   маймал
    souris   дахка
    taupe   боьлкъазар
    taureau   сту
    tigre   цӏоькъалом
    tortue   уьнтӏапхьид
    vache   етт
    veau   эса
    zèbre   зебр

     


    LA TERRE ET LE MONDE


    LA NATURE

    air   хӏаваъ
    arbre   дитт
    argent   дети
    bois   дечиг
    branche   га
    brouillard   дохк
    chaleur   йовхо
    ciel   стигал
    côte   хийист
    couleur   бос
    désert   гӏум-аре
    eau   хи
    éclair   ткъес
    étoile   седа
    fer   эчиг
    feu   цӏе
    feuille   гӏа
    fleur   зезаг
    fleuve   хи
    forêt   хьун
    froid   шело
    fumée   кӏур
    glace   ша
    herbe   буц
    île   гӏайре
    inondation   хи тӏедалар
    lac   ӏам
    lumière   серло
    lune   бутт
    mer   хӏорд
    monde   дуьне
    montagne   лам
    neige   ло
    nuage   марха
    ombre   ӏиндагӏ
    or   деши
    papier   кехат
    pierre   тӏулг
    plante   орамат
    pluie   догӏа
    poussière   чан
    racine   орам
    rocher   тарх
    sable   гӏум
    soleil   малх
    tempête   дарц
    Terre   Латта
    terre   латта
    vent   мох
    verre   ангали

     

    LES COULEURS

    blanc   кӏайн
    bleu   сийна
    jaune   можа
    noir   ӏаьржа
    rouge   цӏен
    vert   баьццара

     


    LES POINTS CARDINAUX

    nord   къилбаседе
    sud   къилбае
    est   малхбале
    ouest   малхбузе

     


    LES SAISONS

    printemps   бӏаьсте
    été   аьхке
    automne   гуьйре
    hiver   ӏа

     

     


    Tags Tags : , , , , , ,