• ADYGHEEN

    АДЫГЭБЗЭ

     

     

    La république d'Adyghée, située au nord-ouest du Caucase, est un membre de la Fédération de Russie. Sa langue, l'adyghéen, appartient à la famille abkhazo-adyghéenne des langues caucasiennes et possède quatre dialectes: l'abzakh, le bjedough, le chapsough et le temirgoy, ce dernier étant à la base de la langue littéraire. C'est au 10ème siècle que  naquit la nation tcherkesse, mais l'apparition des deux langues, l'une occidentale (ou bien adyghéen) et l'autre orientale (nommée kabarde), interviendra après l'invasion mongole du 13ème siècle. La littérature en adyghéen est récente et l'alphabet cyrillique en vigueur auquel furent ajoutées de nombreuses lettres supplémentaires pour traduire la complexité des sons date de la révolution. Une importante communauté vit actuellement en Turquie et en Jordanie.


     


    ALPHABET CYRILLIQUE ADYGHEEN


    А   Б   В   Г   ГУ   ГЪ   ГЪУ   Д   ДЖ   ДЗ   ДЗУ   Е   Ё   Ж

    ЖЪ   ЖЪУ   ЖЬ   З   И   Й   К   КУ   КЪ   КЪУ   КӀ  КӀУ  Л 

    ЛЪ   ЛӀ   М   Н   О   П   ПӀ   ПӀУ   Р   С  Т  ТӀ   ТӀУ   У   Ф

    Х   ХЪ   ХЪУ   ХЬ   Ц   ЦУ   ЦӀ   Ч   ЧЪ   ЧӀ   Ш   ШЪ   ШЪУ  
      
    ШӀ   ШӀУ   Щ   Ъ   Ы   Ь   Э   Ю   Я   Ӏ   ӀУ

     


    LES NOMBRES

    Le système numéral est de type vigésimal (base 20). Quant au nombre 1000, il rappelle le  turc bin.

     

    1          зы
    2          тӏу
    3          щы
    4          плӏы
    5          тфы
    6          хы
    7          блы
    8          и
    9          бгъу
    10        пшӏы


    11         пшӏыкӏузы
    12         пшӏыкӏутӏу
    13         пшӏыкӏущы
    14         пшӏыкӏуплӏы
    15         пшӏыкӏутфы
    16         пшӏыкӏухы
    17         пшӏыкӏублы
    18         пшӏыкӏуи
    19         пшӏыкӏубгъу


    20        тӏокӏы
    21         тӏокӏырэ зырэ
    22        тӏокӏырэ тӏурэ
    30        щэкӏы
    31         щэкӏырэ зырэ
    40        тӏокӏитӏу                                      (2x20)
    41         тӏокӏитӏурэ зырэ   
    50         шъэныкъо                                 (moitié de 100)
    51         шъэныкъорэ зырэ
    60        тӏокӏищ
    61         тӏокӏищырэ зырэ
    70        тӏокӏищырэ пшӏырэ
    71         тӏокӏищырэ пшӏыкӏузырэ      (3x20+11)
    80        тӏокӏиплӏ
    81         тӏокӏиплӏырэ зырэ
    90        тӏокӏиплӏырэ пшӏырэ
    91         тӏокӏиплӏырэ пшӏыкӏузырэ    (4x20+11)
    100      шъэ
    1000   мин

     


    LE TEMPS


    LA DIVISION DU TEMPS

    matin   пчэдыжь
    midi   щэджагъу
    soir   пчыхьэ
    nuit   чэщы

    jour   мафэ
    semaine   тхьамафэ
    mois   мазэ
    année   илъэс

    minute   такъикъ
    heure   сыхьат

    hier   тыгъуас
    aujourd'hui   непэ
    demain   нэущ

     


    LES JOURS DE LA SEMAINE

    lundi   блыпэ
    mardi   гъубдж
    mercredi   бэрэскэжъый
    jeudi   мэфэку
    vendredi   бэрэскэшху
    samedi   шэмбэт
    dimanche   тхьаумаф

     


    LES MOIS DE L'ANNEE

    janvier   январь
    février   февраль
    mars   март
    avril   апрель
    mai   май
    juin   июнь
    juillet   июль
    août   август
    septembre   сентябрь
    octobre   октябрь
    novembre   ноябрь
    décembre   декабрь


    Remarque:  Les noms des mois sont russes.

     


    LE CORPS HUMAIN


    artère   лъынтф
    barbe   жакӏэ
    bouche  жэ
    bras   ӏэ
    cerveau  куцӏы
    cheveu   шъхьацы
    cheville   лъэкӏэн
    cil   нэбзыц
    coeur  гу
    colonne vertébrale   тхы
    corps   пкъы
    côte   цагэ
    cou   пшъэ
    coude  ӏэнтэгъу
    crâne  шъхьэкъупшъхь
    cuisse  копкъ
    dent   цэ
    doigt  ӏэхъуамб
    dos  кӏыбы
    épaule  тамэ, блыпкъ
    estomac   нэгъу, ныбэ
    fesse   пхэкӏ
    foie   шӏу
    front   натӏэ
    genou   лъэгуандж
    gorge   чый
    hanche   ко, копкъ
    intestin    кӏэтӏэй
    jambe   лъакъо
    joue   нэкӏушъхь, нэкӏушъу
    langue   бзэгу
    larme   нэпсы
    lèvre   ӏупшӏэ
    mâchoire   жэпкъы
    main  ӏэ
    menton   жэпкъ
    moustache  пакӏэ
    muscle   лыпц, лыпцэ
    narine  пэгъуан
    nerf   лъынтф
    nez   пэ
    nombril   ныбыдж
    nuque   шъхьэкӏыб
    oeil   нэ
    ongle   ӏэбжъан
    oreille   тхьакӏум
    orteil   лъэхъуамб
    os   къупшъхьэ
    paupière   напӏэ
    peau   кӏышъу
    pied   лъакъо
    poignet  ӏапшъ
    poing   бжымы
    poitrine  бгъэ
    pouce  ӏэхъомбэшху
    pouls  лъынтфэ къэу
    poumon  тхьабылхэр
    rein   жъэжъый
    ride   зэлъагъэ                           
    salive  ӏупсы
    sang   лъы
    sein   быдзы
    sourcil   напцэ
    squelette   къупшъхьэпкъ
    sueur   пкӏантӏэ
    talon  лъэдакъ
    tête   шъхьэ
    veine   лъынтф
    ventre   ныбэ
    visage  напэ, нэгу

     


    LES ANIMAUX


    animal   былым, псэушъхь
    abeille   бжьэ
    agneau   щъынэ
    aigle   бгъэжъ
    âne   щыды
    araignée   бэдж
    autruche   страус, мэхъшэбзыу
    baleine   кит
    canard   псычэт
    cerf   шъыхьэ
    chameau   махъшэ
    chat   чэтыу
    cheval   шы
    chèvre   пчэны
    chien   хьэ
    cochon   къо
    coq   атакъэ
    crabe   къэраб
    crapaud   чӏылъэ хьантӏаркъу
    crocodile   архъуажъ
    dauphin   хыкъу
    écureuil   цызэ
    éléphant   пыл
    escargot   хьамлашкӏу
    fourmi   къамзэгу
    girafe   жираф
    gorille   горилла, мамун ин
    grenouille   хьантӏаркъу
    guêpe   къэцыгъуан
    hérisson   пыжъы
    hibou   тыгъурыгъу
    hippopotame   бегемот
    hirondelle   пцӏашхъу
    insecte   хьацӏэ-пӏацӏ
    kangourou   кенгуру
    lapin   тхьакӏумкӏыхьэ ӏас
    léopard   леопард
    lézard   хьамплъыжь
    libellule   пкӏау
    lièvre   тхьакӏумкӏыхь
    lion   аслъан
    loup   тыгъужъ
    mouche   бадзэ
    moustique   аргъой
    mouton   мэлы
    oie   къаз
    oiseau   бзыу
    ours   мышъэ
    panthère   пантер
    papillon   хьампӏырашъу
    perroquet   ӏорпэӏожь
    phoque   тюлень
    pigeon   тхьаркъо
    poisson   пцэжъый
    poule   чэты
    puce   бжыдзэ
    rat   шъуае
    renard   баджэ
    requin   акул
    rhinocéros   носорог
    sangsue   дыо
    sauterelle   пкӏау
    serpent   блэ
    singe   мамун
    souris   цыгъо
    taupe   чӏыхъумбыйнэшъу
    taureau   цу
    tigre   къэплъан
    tortue   хьадэпчэмыӏу
    vache   чэмы
    veau   шкӏэ
    zèbre   зебр

     


    LA TERRE ET LE MONDE


    LA NATURE

    air   жьы
    arbre   чъыгы
    argent   тыжьын
    bois   пхъэмбгъу, тахътэ
    branche   къутамэ
    brouillard   пщагъу
    chaleur   фэбагъэ
    ciel   уашъо
    côte   нэпкъы, нэпкъ ӏушъу
    couleur   шъо
    désert   шъофы нэкӏ, пшэхъуалъ
    eau   псы
    éclair   пкӏыкӏэ
    étoile   жъуагъо
    fer   гъучӏы
    feu   машӏо
    feuille   пкӏашъэ
    fleur   къэгъагъ
    fleuve   псыхъо
    forêt   мэзы
    froid   чъыӏэ
    fumée   ӏугъо
    glace   мылы
    herbe   уцы
    île   хыгъэхъун
    inondation   псы къиуныр
    lac   хыкум, псыхъурай
    lumière   нэфынэ
    lune   мазэ
    mer   хы
    monde   дунае, дунай
    montagne   къушъхьэ
    neige   осы
    nuage   пщэ
    ombre   жьау
    or   дышъэ
    papier   тхылъыпӏ
    pierre   мыжъо
    plante   кӏыр
    pluie   ощхы
    poussière   сап
    racine   лъапсэ
    rocher   мыжъо ин
    sable   пшахъо
    soleil   тыгъэ
    tempête   жьыуай
    Terre   чӏыгу
    terre   чӏыгу
    vent   жьыбгъэ
    verre   апч

     

     

    LES COULEURS

    blanc   фыжьы
    bleu   гы
    jaune   гъожьы
    noir   шӏуцӏэ
    rouge   плъыжьы
    vert   шхъуантӏэ, уцышъо

     

     


    LES POINTS CARDINAUX

    nord   темыр
    sud   къыблэ
    est   тыгъэкъокӏыпӏ
    ouest   тыгъэкъохьапӏ

     


    LES SAISONS

    printemps   гъатхэ
    été   гъэмафэ
    automne   бжыхьэ
    hiver   кӏымаф

     

     


    Tags Tags : , , , , , , ,